Dagtekeningstempels

en

Spellingen en/of Namen van Postkantoren

Dagtekeningstempels
In de puntstempel periode tussen 1874 en 1893 zijn er een drietal soorten dagtekeningstempels gebruikt. Deze dagtekeningstempels waren nodig, aangezien het puntstempel geen informatie over de datum van verzending en soms ook niet over het kantoor van herkomst gaf. De soorten die gebruikt zijn door de postkantoren zijn: Rond-, Kleinrond- en Vierkantstempel.

Het Rondstempel deed al op 1 januari 1862 zijn intrede bij de postkantoren.  De Rondstempels komen in meerdere typen voor. Zij variŽren in grootte (diameter), lettertype en cijfertype. Daarnaast gebruiken een aantal postkantoren vanaf 1873 ornamenten onder het jaarcijfer. De Rondstempels moesten bij circulaire nr. 33 van 14 april 1893 worden ingeleverd bij het Algemene Magazijn te Batavia.

Het tot nu toe enig bekende poststuk met een combinatie van een puntstempel 43
 en een rond-francostempel van Indramaijoe

In september (vroegst bekende datum 28-9-1877) werd het Kleinrondstempel ingevoerd als dagtekeningstempel. De Kleinrondstempels komen ook in meerdere typen voor. Zij variŽren voornamelijk door de afstand tussen de letters.  Het grote verschil met het Rondstempel is de dubbele cirkel. Helaas is de binnencirkel niet altijd even duidelijk zichtbaar, waardoor er verwarring kan zijn of het een rond- of Kleinrondstempel betreft.  Evenals de Rondstempels moesten de Kleinrondstempels ook bij circulaire nr. 33 van 14 april 1893 worden ingeleverd bij het Algemene Magazijn te Batavia. Het postkantoor te Batavia heeft echter zelf het Kleinrondstempel nog tot medio 1906 als aankomst- en doorgangstempel gebruikt. Van Toeloengagoeng is een aangetekende brief van 15-7-1899 bekend met als vernietigingstempel het Kleinrondstempel.

Het Vierkantstempel is door een beperkt aantal kantoren als proef in 1892 ingevoerd. Met als vroegst bekende afstempeling 2-1-1892 van Semarang. Het Vierkantstempel deed officieel zijn intrede vanaf 1 april 1893 en is gebruikt tot in 1916.

Alle dagtekeningstempels werden gebruikt als vertrek-, doorgang- en aankomststempel.

Kantoornamen en Ėspellingen
De Puntstempels zijn gebruikt door postkantoren, waarbij er soms stempels overgingen van het ene kantoor op het andere (bijvoorbeeld 61 Singkawang op Poerwodadi en 100 Langkat op Bangil). Daarnaast kregen postkantoren soms een andere naam (bijvoorbeeld 60 Billiton wordt Tandjong-Pandan en 84 Deli wordt eerst Laboean en vervolgens Laboean Deli).

De namen van de postkantoren waren ook aan verandering van spelling onderhevig. Hier zien we een grote variŽteit in spelwijze. Een deel van de verandering in spelwijze deed zijn intrede door de wisseling van het Rondstempel naar het Kleinrondstempel. Bij sommige postkantoren zijn zelfs Kleinrondstempels met verschillende spelwijzen bekend.

Overdracht van Puntstempel, naamswijziging en verandering van spelling hebben voor een interessante hoeveelheid dagtekeningstempels gezorgd. Er zijn 120 Puntstempelnummers bekend, maar deze leveren in combinatie met de mogelijke dagtekeningstempels, bij mij bekend, in totaal 255 verschillende combinaties op! Dan zijn er altijd nog postkantoren waarvan men denkt dat er nog Rond- of Kleinrondstempels zijn gebruikt, die echter nog niet zijn gevonden. Telok Semawe is hier een voorbeeld van. Recentelijk is een briefkaart Gzd. 1 gevonden met het kleinrondstempel Telo Semawa. Een poststuk van dit kantoor met bijbehorend puntstempel is nog onbekend.

Kortom, een pracht van een uitdaging voor de gevorderde verzamelaar van poststukken om zoveel mogelijk combinaties van Puntstempel met Dagtekeningstempel bij elkaar te krijgen!

Hieronder volgt een tabel met de mij bekende combinaties. Opmerkingen en nieuwe vondsten zijn natuurlijk van harte welkom.

Hans Kruse

Literatuur:

1.   Storm van Leeuwen, P.
Poststempelcatalogus Nederlands-IndiŽ 1864-1942
NVPH, 1995 Ė ISBN 90-73646-15-4

2.   Storm van Leeuwen, P.
Nederlands-IndiŽ Puntstempels 1874-1893
Met waardebepaling voor afstempelingen op losse postzegels en op poststuk.
In: Specialiteiten Catalogus 2006-2011, blz. 329-335
NVPH, 2005 Ė ISBN 90-73646-41-3

3.   Bulterman. P.
Poststempels Nederlands-Indie 1864-1950
Davo, 1981.

4.   Geuzendam, A.W. ten
De vierkantstempels van Nederlands-Oost-IndiŽ 1892-1916
1976.

 

Eiland Nr. Postkantoor Rond Kleinrond Vierkant Naam Nummer
Java 1 Weltevreden X X X 3 3
Java 2 Samarang X     1  
Java 2 Semarang   X X 2 3
Java 3 Soerabaija X     1  
Java 3 Soerabaja   X X 2 3
Java 4 Batavia X X X 3 3
Sumatra 5 Padang X X X 3 3
Java 6 Cheribon X X   2 2
Java 7 Soerakarta X X X 3 3
Java 8 Buitenzorg X X   2 2
Celebes 9 Makassar X X   2 2
Java 10 Djokjakarta X X X 3  
Java 10 Djocjakarta   X   1 4
Eiland Nr. Postkantoor Rond Kleinrond Vierkant Naam Nummer
Java 11 Passoeroean X     1  
Java 11 Pasoeroean   X   1 2
Java 12 Bandong X     1  
Java 12 Bandoeng   X   1 2
Java 13 Tagal X     1  
Java 13 Tegal   X   1 2
Java 14 Pekalongan X X   2 2
Java 15 Salatiga X X   2 2
Java 16 Ambarawa X X   2 2
Java 17 Pattie X     1  
Java 17 Pati   X   1 2
Java 18 Rembang X X   2 2
Java 19 Toeban X X   2 2
Java 20 Banjoemaas X     1  
Java 20 Banjoemas   X   1 2
Eiland Nr. Postkantoor Rond Kleinrond Vierkant Naam Nummer
Java 21 Tjilatjap X X   2 2
Java 22 Poerworedjo X X X 3 3
Java 23 Magelang X X   2 2
Java 24 Madioen X X   2 2
Java 25 Grissee X     1  
Java 25 Grisee   X X 2 3
Java 26 Probolingo X X   2 2
Java 27 Bezoekie X     1  
Java 27 Besoeki   X   1 2
Java 28 Banjoewangie X     1  
Java 28 Banjoewangi   X   1 2
Java 29 Kedirie X     1  
Java 29 Kediri   X X 2 3
Madoera 30 Pamakassan X     1  
Madoera 30 Pamekassan   X   1  
Madoera 30 Pamekasan   X   1 3
Eiland Nr. Postkantoor Rond Kleinrond Vierkant Naam Nummer
Borneo 31 Bandjermasin X     1  
Borneo 31 Banjermasin   X   1 2
Sumatra 32 Palembang X X X 3 3
Molukken 33 Amboina X X   2 2
Sumatra 34 Riouw X X   2 2
Banka 35 Muntok X X   2 2
Borneo 36 Pontianak X X X 3 3
Java 37 Serang X X   2 2
Java 38 Anjer X X   2 2
Java 39 Poerwakarta X X   2 2
Java 40 Meester Cornelis X X   2  
Java 40 Meester-Cornelis  

X

  1 3
Eiland Nr. Postkantoor Rond Kleinrond Vierkant Naam Nummer
Java 41 Tjiandjoer X X   2  
Java 41 Tjandjoer   X   1 3
Java 42 Sumedang X     1  
Java 42 Soemedang   X   1 2
Java 43 Indramaijoe * X     1  
Java 43 Indramajoe   X   1 2
Java 44 Tjiamis X X   2 2
Java 45 Kendal X X   2 2
Java 46 Koedoes X X   2 2
Java 47 Bodjonegoro X X   2 2
Java 48 Klatten X     1  
Java 48 Klaten   X X 2 3
Java 49 Ngawie X X   2 2
Java 50 Patjitan X X   2 2
Eiland Nr. Postkantoor Rond Kleinrond Vierkant Naam Nummer
Java 51 Modjokerto X X   2  
Java 51 Modjokarto X     1 3
Java 52 Malang X X   2 2
Java 53 Sitoebondo X X   2 2
Madoera 54 Sumanap X     1  
Madoera 54 Soemenep   X   1 2
Sumatra 55 Fort de Kock X X   2 2
Sumatra 56 Sibogha X     1  
Sumatra 56 Siboga   X   1 2
Sumatra 57 Benkoelen X X   2 2
Sumatra 58 Telokbetong X     1  
Sumatra 58 Teloekbetoeng   X   1  
Sumatra 58 Teloek Betoeng   X   1 3
Sumatra 59 Bengkalis X X   2 2
Billiton 60 Billiton X     1  
Billiton 60 Tandjong-Pandan   X   1 2
Eiland Nr. Postkantoor Rond Kleinrond Vierkant Naam Nummer
Borneo 61 Singkawang X     1  
Java 61 Poerwadadi   X   1 2
Celebes 62 Menado X X   2 2
Molukken 63 Ternate X X   2 2
Molukken 64 Banda  X X   2 2
Soenda Eil. 65 Timor X X   2 2
Sumatra 66,1 Veldpost Atjeh no 1 X     1  
Sumatra 66,2 Veldpost Atjeh  X     1  
Sumatra 66,2 Atjeh   X   1  
Sumatra 66,2 Kota-Radja   X X 2  
Sumatra 66,2 Kotta-Radja   X   1 6
Sumatra 67 Veldpost Atjeh no 2 X     1  
Java 67 Oenarang X X   2 3
Sumatra 68 Veldpost Atjeh no 3 X     1  
Sumatra 68 Pad:Pandjang X     1  
Sumatra 68 Padang Pandjang   X   1 3
Postagent 69,1 Exp.kant. Bat. Mi. Str. X     1  
Java 69,1 Karanganjar   X   1  
Java 69,2 Demak   X   1 3
Java 70 Blitar X X   2 2
Eiland Nr. Postkantoor Rond Kleinrond Vierkant Naam Nummer
Java 71 Loemadjang X X   2 2
Java 72 Bondowosso X     1  
Java 72 Bondowoso   X   1 2
Java 73 Boijolalie X     1  
Java 73 Bojolalie   X   1 2
Sumatra 74 Kottaboemi   X   1 1
Sumatra 75 Moearadoewa X     1  
Sumatra 75 Moearadoea   X   1 2
Sumatra 76 Tebing Tinggi X X   2 2
Sumatra 77 Lahat X X   2 2
Sumatra 78 Seblat X X   2 2
Sumatra 79 Mokko Mokko X X   2 2
Sumatra 80 Indrapoera   X   1 1
Eiland Nr. Postkantoor Rond Kleinrond Vierkant Naam Nummer
Sumatra 81 Rau X X   2  
Sumatra 81 Loeboesikaping   X   1 3
Sumatra 82 Pad:Sidempoean X     1  
Sumatra 82 Padangsidempoean   X   1 2
Sumatra 83 Singkel X X   2 2
Sumatra 84 Deli X X   2  
Sumatra 84 Laboean   X   1  
Sumatra 84 Laboean Deli   X   1 4
Java 85 Sidhoardjo X     1  
Java 85 Sidoardjo   X   1 2
Java 86 Japara X     1 1
Java 87 Toelongagoong X     1  
Java 87 Toeloeng Agoeng   X   1 2
Celebes 88 Gorontalo X X   2 2
Postagent 89 N.I.Exp.Kant.Singapore X     1  
Postagent 89 Ned.Ind.Singapore   X   1  
Postagent 89 N.I.Agent Singapore   X   1 3
Postagent 90 N.I.Exp.Kant.Penang X     1  
Postagent 90 Ned.Ind.Penang   X   1  
Postagent 90 N.I.Agent Penang   X   1 3
Eiland Nr. Postkantoor Rond Kleinrond Vierkant Naam Nummer
Java 91 Soeka Boemi X X   2  
Java 91 Soekaboemi   X   1 3
Java 92 Bandjarnegara X X   2 2
Java 93 Djember X     1 1
Java 94 Djoewana   X   1 1
Java 95 Kraksaan   X   1 1
Java 96 Karanganjar   X   1  
Java 96 Karanganjer   X   1 2
Java 97 Ponorogo   X   1 1
Java 98 Temanggoeng X X X 3 3
Java 99 Wonosobo X     1 1
Sumatra 100,1 Langkat   X   1  
Java 100,2 Bangil   X   1 2
Eiland Nr. Postkantoor Rond Kleinrond Vierkant Naam Nummer
Sumatra 101 Baros   X   1 1
Java 102 Garoet   X   1 1
Java 103 Krawang   X   1 1
Java 104 Soebang   X   1 1
Sumatra 105 Oleh-Leh   X   1 1
Sumatra 106 Edi   X   1 1
Java 107 Keboemen X     1  
Sumatra 107 Telok Semawe *   X   1 2
Sumatra 108 Medan   X X 2 2
Java 109 Wlingi X X   2 2
Java 110 Djombang   X   1 1
Eiland Nr. Postkantoor Rond Kleinrond Vierkant Naam Nummer
Sumatra 111 Kalianda   X   1 1
Sumatra 112 Goenoeng Toea   X   1 1
Sumatra 113 Bandarklipa   X   1  
Sumatra 113 Tebing Tinggi-Deli   X   1 2
Sumatra 114 Rantau-Prapat   X   1 1
Sumatra 115 Tandjong Balei   X   1 1
Soenda Eil. 116,1 Boeleleng   X X 2  
Java 116,2 Gombong   X   1 3
Madoera 117,1 Banckalan   X   1  
Sumatra 117,2 Bindjei   X X 2 3
Sumatra 118 Tandjoengpoera   X   1 1
Java 119 Lasem   X   1 1
Java 120 Toeren   X X 2 2
            254 254
               
    * Indramaijoe ook met        

+1

    Rond-Francostempel        

255

Legenda            
               
Eiland   Eiland waar postkantoor was gevestigd      
Nr.   Puntstempelnummer          
Postkantoor Plaatsnaam van het postkantoor        
Rond   Rondstempel          
Kleinrond   Kleinrondstempel          
Vierkant   Vierkantstempel          
Naam   Aantal verschillende dagtekeningstempels per postkantoornaam  
Nummer   Aantal verschillende dagtekeningstempels per puntstempel